Эверест туралы 32 қызықты дерек

Таулар адамзатты ежелден өздерінің сұлулығымен, асқақтығымен және құпияларымен қызықтырып келеді. Әлемдегі барлық шыңдардың ішінде Эвересттің орны ерекше, өйткені ол табиғаттың ең биік нүктесін бағындырудың символына айналған. Жыл сайын мыңдаған саяхатшы, ғалым және альпинист осы әйгілі тауды өз көзімен көру үшін оның етегіне келеді. Бұл алып шың геологияға, климатқа және зерттеу тарихына қатысты көптеген таңғажайып ерекшеліктерді жасырып жатыр. Оның кейбір қырлары географияға қызығатын адамдардың өзін таңдандыруы мүмкін. Төменде Жер шарындағы ең биік шың туралы қызықты деректер берілген.

1. Эвересттің ресми биіктігі теңіз деңгейінен 8848,86 метрді құрайды. Бұл көрсеткіш Непал мен Қытай мамандарының бірлескен өлшеулері арқылы расталған.
2. Шың Непал мен Қытай шекарасында орналасқан. Мемлекеттік шекара дәл ең жоғары нүктенің үстінен өтеді.
3. Непалда бұл тауды «Сагарматха» деп атайды. Бұл атау «Аспанның маңдайы» деген мағынаны білдіреді.
4. Тибет тіліндегі атауы «Джомолунгма» болып табылады. Оны көбіне «Әлемнің құдай анасы» деп аударады.
5. Қазіргі ағылшын тіліндегі атау британдық геодезист Джордж Эвересттің құрметіне берілген. Бір қызығы, ғалымның өзі бұл шыңды ешқашан көзімен көрмеген.
6. Бұл алып шың Гималай тау жүйесінің құрамына кіреді. Дәл осы аймақта Жердегі ең биік нүктелердің көпшілігі орналасқан.
7. Эверест әлі де өсіп келеді. Тектоникалық процестер оның биіктігін жыл сайын бірнеше миллиметрге арттырады.
8. Миллиондаған жыл бұрын қазіргі Гималай аумағы мұхит түбінде болған. Сондықтан биік жерлерден ежелгі теңіз ағзаларының тасқа айналған қалдықтары табылып жатады.
9. Шыңға алғашқы сәтті көтерілу 1953 жылдың 29 мамырында жүзеге асырылды. Бұл жетістікке жаңа зеландиялық Эдмунд Хиллари мен шерп Тенцинг Норгей қол жеткізді.
10. Шерптер Эверест аймағындағы ең тәжірибелі жолбасшылар болып саналады. Бұл халықтың өкілдері ғасырлар бойы биік таулы өңірлерде өмір сүріп, сирек ауаға жақсы бейімделген.
11. Қыс мезгілінде шың басындағы температура кейде минус 50 градустан төмен түседі. Қатты жел соққан кезде жағдай одан да ауыр сезіледі.
12. Тау басындағы желдің жылдамдығы кейде сағатына 250 шақырымнан асады. Мұндай жағдайлар көтерілу процесін өте қауіпті етеді.
13. 8000 метрден жоғары аймақты көбіне «өлім аймағы» деп атайды. Бұл биіктікте оттегінің мөлшері өте аз болғандықтан адам ағзасы біртіндеп әлсірей бастайды.
14. Альпинистердің басым бөлігі оттегі баллондарын пайдаланады. Қосымша оттегісіз көтерілу әлдеқайда қиын.
15. Оттегі баллонын пайдаланбай шыңға алғаш көтерілген адам Райнхольд Месснер болды. Бұл жетістік альпинизм тарихындағы ең ұлы оқиғалардың бірі саналады.
16. Биік тауларда күн сәулесінің әсері жазық жерлерге қарағанда әлдеқайда күшті болады. Сондықтан саяхатшылар арнайы қорғаныш көзілдіріктер мен күннен қорғайтын кремдерді қолданады.
17. Эвересттің баурайларында алып мұздықтар орналасқан. Олар Азиядағы миллиондаған адам үшін маңызды тұщы су көзі болып табылады.
18. Жыл сайын мыңдаған турист таудың етегіне келеді. Алайда олардың барлығы шыңды бағындыруды мақсат етпейді.
19. Оңтүстік седло арқылы өтетін бағыт ең танымал маршруттардың бірі саналады. Экспедициялардың басым бөлігі осы жолды пайдаланады.
20. Шыңды бағындырған ең жас адам америкалық Джордан Ромеро болды. Ол көтерілген кезде небәрі 13 жаста еді.
21. Әйелдер арасындағы ең танымал рекордшылардың бірі жапондық Дзюнко Табэй болып саналады. Ол әлемнің ең биік нүктесіне шыққан алғашқы әйел болды.
22. Эверест маңында қар барыстары мекендейді. Бұл сирек жыртқыштар әлемдегі ең құпия жануарлардың бірі болып есептеледі.
23. Биік таулы аймақтарда гималай тарлары кездеседі. Бұл тұяқты жануарлар тік жартастарда өмір сүруге жақсы бейімделген.
24. Мұндағы ауа райы бірнеше сағаттың ішінде күрт өзгеруі мүмкін. Сондықтан мұқият дайындалған экспедициялар да күтпеген қиындықтарға тап болады.
25. Шың басында әртүрлі мемлекеттердің азаматтары қатар тұра алады. Ең биік нүктені бағындыру халықаралық ынтымақтастық пен батылдықтың символына айналған.
26. Кейбір маусымдарда көтерілу бағыттарында альпинистерден ұзын кезектер пайда болады. Бұл қолайлы ауа райы кезеңдерінің шектеулі болуымен байланысты.
27. Көптеген саяхатшылар үшін базалық лагерьге дейінгі жолдың өзі үлкен оқиғаға айналады. Бағыт көркем аңғарлар мен таулы ауылдар арқылы өтеді.
28. Эверест аймағы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысандарының құрамына кіреді. Қорғалатын аумақта ерекше табиғи ландшафттар сақталған.
29. Тау беткейлерінде әртүрлі естелік белгілер орнатылған. Олар биік тауларды зерттеуге өмірін арнаған адамдарды еске салады.
30. Ғалымдар бұл өңірді климаттың өзгеруін зерттеу үшін пайдаланады. Мұздықтарды бақылау ұзақ мерзімді экологиялық процестерді бағалауға мүмкіндік береді.
31. Соңғы жылдары зерттеушілер мұз жамылғысының азайып бара жатқанын анықтап отыр. Бұл құбылыс жаһандық жылынумен байланыстырылады.
32. Көптеген экспедициялар ұйымдастырылғанына қарамастан, Эверест адам ағзасының мүмкіндіктері шегіне жететін орын болып қала береді. Сондықтан оған деген қызығушылық ондаған жылдар бойы бәсеңдеген жоқ.

Эверест әлемдегі ең биік шың ғана емес, сонымен қатар геология, климатология және адам жетістіктерінің тарихы тоғысқан табиғи зертхана болып саналады. Әрбір жаңа маусым зерттеушілерге осы ерекше аймақ туралы тың мәліметтер береді. Асқақ тау бүкіл әлемдегі саяхатшыларды, ғалымдарды және табиғат жанашырларын шабыттандыруды жалғастырып келеді. Оның көптеген құпияларын болашақ ұрпақ әлі де ашуы мүмкін.