Николай Жуковский аэродинамиканың атасы ретінде қалай танылды

Ғылым тарихында тұтас бір саланың бағытын өзгерткен тұлғалар аз емес. Техниканың дамуы көбіне баяу жүріп, терең талдау мен табанды еңбекті талап етеді. Әсіресе әуеде ұшу сияқты ұзақ уақыт бойы түсіндірілмеген құбылыстарда бұл айқын байқалады. XIX ғасырдың соңында ауадан ауыр аппараттардың көтерілуі көпшілікке қиял сияқты көрінген. Дәл осы кезеңде ғылымға жүйелілік пен дәлдік енгізе алған зерттеуші пайда болды.

Ерте кезең және ғылыми ойлау жүйесінің қалыптасуы

Болашақ ғалым классикалық білім алып, математикаға ерекше мән берді. Нақтылыққа деген ұмтылыс оның ойлау жүйесінің негізіне айналды. Формулаларды құр есеп ретінде емес, нақты физикалық құбылыстармен байланыстыра білді. Кейін дәл осы қасиет оның ғылыми тәсілін өзгелерден ерекшелендірді.

Ауа қозғалысын зерттеуге бет бұру

XIX ғасырдың соңында ұшу мәселелері ғылымның шеткері тақырыбы болып саналды. Инженерлер көбіне тәжірибе мен болжамға сүйенді. Зерттеуші теориясыз авиацияның дамуы тұрақты болмайтынын түсінді. Ол назарын ауа ағындарының қозғалысына және олардың қатты денелермен әрекеттесуіне аударды.

• сұйықтықтар мен газдардың қозғалысын математикалық тұрғыда талдау;
• ұшақ қанатына қолдануға болатын жалпы заңдылықтарды анықтау;
• теория мен тәжірибені біртұтас жүйеге біріктіру;
• болжауға емес, дәл есептеуге сүйену.

Мұндай тәсіл жеке бақылаулардан ортақ қорытындыларға өтуге мүмкіндік берді. Мәселен, жекелеген жағдайларды сипаттаудың орнына әртүрлі ортада жұмыс істейтін формулалар ұсынылды. Бұл есептердің дәлдігін арттырып, инженерлік мүмкіндіктерді кеңейтті.

Негізгі жаңалықтар мен ғылыми идеялар

Ең маңызды үлес қанаттың көтергіш күші жөніндегі зерттеулермен байланысты. Ғалым ұшу құпиясын пішіннің «ерекше қасиеттерінен» емес, нақты физикалық заңдардан іздеу керек екенін дәлелдеді. Осы тұжырымдар аэродинамика теориясының негізін қалады.

1. Көтергіш күш пен ауа ағыны циркуляциясы арасындағы заңдылықты тұжырымдау. Бұл жаңалық қанат параметрлерін дәл есептеуге жол ашты. Соның арқасында ұшу аппараттарының мінез-құлқы алдын ала болжанатын болды.
2. Ауа ағынының денелерді айнала ағуын талдау әдістерін дамыту. Мұндай есептеулер кедергі мен тұрақтылықты ескеруге мүмкіндік берді. Нәтижесінде конструкциялар қауіпсіз әрі тиімді бола түсті.
3. Ғылыми мектеп қалыптастыру және шәкірттер тәрбиелеу. Білімнің жалғасуы бағыттың әрі қарай дамуын қамтамасыз етті. Идеялар тәжірибеде дәл осы жолмен жүзеге асты.

Аталған жетістіктер авиацияда теорияның маңызын айқын көрсетті. Ұшу тәжірибе емес, нақты инженерлік міндетке айналды.

Авиация мен техникаға тигізген ықпалы

Ғылыми еңбектер тек теориямен шектелмеді. Практикалық нәтижелер авиациялық өндірісте тез қолданыс тапты. Оның есептеулеріне сүйене отырып алғашқы ұшақтар жобаланды.

• қанаттарды жобалаудың сенімді әдістерінің пайда болуы;
• дәл есептеулер арқылы ұшу қауіпсіздігінің артуы;
• авиация дамуының әр елде жеделдеуі;
• инженерлік ойлауда ғылыми тәсілдің орнығуы.

Соның арқасында авиация сынақ пен қателікке емес, жүйелі есепке сүйене бастады. Инженерлер нәтижені алдын ала бағалай алатын құралға ие болды. Бұл сәтсіздіктер мен апаттар санын азайтты.

Неліктен оны аэродинамиканың атасы деп атайды

Аэродинамиканың атасы атауы бір ғана жаңалықпен шектелмейді. Ғалым қазіргі ұшу теориясының берік іргетасын қалады. Ауа қозғалысы қатаң заңдарға бағынатынын дәлелдеп, оларды талдауға болатынын көрсетті. Сол себепті Николай Жуковский есімі авиация ғылымындағы жүйелі көзқарастың символына айналды.

Оның еңбектері математика, физика және инженерлік ойлауды біріктірді. Осындай синтез техникалық прогрестің кілті болды. Бұл негізсіз авиация әлдеқайда баяу әрі қауіпті дамыған болар еді.

Ғылымдағы серпіліс теория мен тәжірибе түйіскен жерде туады. Жуковский абстрактілі теңдеулерді нақты өмірде қолданылатын құралға айналдыра алды. Оның идеялары ондаған жыл өтсе де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Сол себепті бұл мұра өткеннің бөлігі емес, ұшу ғылымының тірі негізі ретінде қабылданады.