Кейбір жерлерде су неге өздігінен тұтанады

Табиғат кейде адамды мүмкін емес болып көрінетін құбылыстармен таңғалдырады. Осындай ерекше құбылыстардың бірі — судың жанып жатқандай әсер қалдыруы. Мұндай көрініс әсіресе таңғаларлық көрінеді, өйткені көпшілік суды өртті сөндіретін зат ретінде қабылдайды. Сондықтан жанып тұрған бұлақтар, өзендер немесе су көздері туралы мәліметтер әрдайым қызығушылық тудырады. Алайда бұл құбылыстың артында толық түсіндірілетін табиғи процестер жатыр. Оның себептерін түсіну Жер қойнауында қандай күрделі әрі таңғажайып құбылыстар жүріп жатқанын жақсырақ ұғынуға мүмкіндік береді.

Су шынымен жана ала ма

Шын мәнінде судың өзі жанғыш зат болып саналмайды. Ол сутегі мен оттегінің тұрақты химиялық қосылысынан тұрады, сондықтан қалыпты жағдайда өздігінен тұтана алмайды.

Адамдар су бетінде жалынды көрген кезде шын мәнінде судың өзі емес, оның жанында орналасқан басқа заттар жанады. Көп жағдайда мәселе жер қойнауынан шығып жатқан табиғи газдарға байланысты болады. Дәл солар судың бетінде от пайда болғандай әсер қалдырады.

Табиғи газдың рөлі қандай

Көптеген жағдайларда мұндай құбылыстың негізгі себебі метан болып табылады. Бұл газ табиғи геологиялық және биологиялық процестердің нәтижесінде түзіледі.

Жер бетіне шыққаннан кейін ол ауамен араласып, от көзі болған жағдайда тұтана алады. Соның нәтижесінде су жанып жатқандай әсер пайда болады, бірақ іс жүзінде су бетінің үстіндегі газ жанады.

Мұндай жағдайлардың пайда болуына әсер ететін негізгі факторлар бірнешеу.

• жер астындағы табиғи газ қорларының болуы;
• метанның сыртқа шығуына мүмкіндік беретін тау жыныстарындағы жарықтардың болуы;
• органикалық заттар белсенді ыдырайтын батпақты аумақтардың кездесуі;
• газдардың жер бетіне көтерілуіне ықпал ететін геологиялық процестердің жүруі.

Осындай жағдайлардың үйлесуі ерекше табиғи құбылыстың пайда болуына мүмкіндік береді.

Мұндай жерлерді қайдан көруге болады

Жанып тұрған бұлақтар мен су көздері әлемнің әртүрлі елдерінде кездеседі. Олардың кейбірі ғасырлар бойы белгілі болып, жергілікті көрікті орындарға айналған.

Бірнеше мысал ерекше қызығушылық тудырады.

1. Солтүстік Американың кейбір өңірлерінде табиғи газ сыртқа шығатын бұлақтар кездеседі. Егер су бетіне от жақындатылса, оның үстінде тұрақты жалын пайда болуы мүмкін. Мұндай нысандар туристер мен зерттеушілерді қызықтырады.
2. Таяу Шығыстың кейбір аймақтарында табиғи газ ұзақ уақыт бойы жер бетіне шығып тұратын орындар бар. Бұрын мұндай жерлер қасиетті орындар ретінде қабылданған. Олардың ерекше көрінісі көптеген аңыздардың пайда болуына себеп болған.
3. Азияның жекелеген өңірлерінде жанғыш газдар үздіксіз бөлінетін бұлақтар кездеседі. Олар тұтанған кезде су бетінің үстінде жалын тілдері байқалады. Мұндай нысандар ғалымдар үшін де, саяхатшылар үшін де қызықты болып саналады.
4. Метанның кейбір табиғи шығу орындары таулы аймақтарда анықталған. Онда газ тау жыныстарындағы жарықтар арқылы жоғары көтеріліп, кейде су қоймаларына жетеді. Белгілі бір жағдайларда бұл су бетінде от әсерінің пайда болуына әкеледі.

Осындай орындар геологиялық процестер мен қоршаған ортаның өзара байланысын айқын көрсетеді.

Метан неліктен тұтана алады

Метан жанғыш газдардың қатарына жатады. Ол оттегімен араласып, тұтану көзі болған жағдайда жануды қолдай алады.

Жалынның пайда болуы үшін белгілі бір шарттар қажет.

• ауадағы метан мөлшерінің жеткілікті болуы;
• қоршаған ортада оттегінің болуы;
• ұшқынның немесе ашық оттың болуы;
• жануға кедергі келтіретін факторлардың болмауы.

Егер осы шарттардың барлығы орындалса, ұзақ уақыт сақталуы мүмкін тұрақты жалын пайда болады.

Ғалымдар бұл құбылысты қалай зерттейді

Осындай табиғи нысандарды зерттеу Жер қойнауында жүретін процестерді жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар мұндай мәліметтердің геология мен экология үшін практикалық маңызы зор.

Жанып тұрған су көздерін зерттеу үшін мамандар әртүрлі әдістерді пайдаланады.

1. Бөлінетін газдардың құрамын талдау олардың шығу тегін анықтауға мүмкіндік береді. Соның арқасында ғалымдар газдардың биологиялық немесе геологиялық процестермен байланысты екенін анықтайды. Мұндай зерттеулер белгілі бір өңірдің ерекшеліктерін жақсырақ түсінуге көмектеседі.
2. Геологиялық зерттеулер газдардың жоғары көтерілуіне мүмкіндік беретін жер асты құрылымдарын анықтауға жағдай жасайды. Осындай құрылымдарды зерттеу жер қойнауының дәлірек карталарын жасауға мүмкіндік береді. Бұл ғылым үшін де, практикалық міндеттер үшін де маңызды.
3. Газ бөліну қарқындылығының өзгерістерін бақылау жер астындағы процестердің белсенділігін бағалауға көмектеседі. Кейде бөлінетін газ көлемі уақыт өте өзгеруі мүмкін. Мұндай мәліметтер табиғи жүйелердің жағдайын бақылауға мүмкіндік береді.
4. Экологиялық мониторинг бұл құбылыстың қоршаған ортаға әсерін бағалауға жағдай жасайды. Метан парниктік газдардың қатарына жатады және климаттық процестерде маңызды рөл атқарады. Сондықтан оны зерттеу қазіргі ғылым үшін үлкен маңызға ие.

Кешенді зерттеу тәсілі мұндай құбылыстардың пайда болу себептері туралы толық түсінік алуға мүмкіндік береді.

Бұл құбылыс мистикамен байланысты ма

Бұрын адамдар су үстіндегі жалынның пайда болуын түсіндіре алмаған. Сондықтан мұндай орындар жиі аңыздардың, мифтердің және діни түсініктердің пайда болуына негіз болған.

Қазіргі ғылым бұл құбылыстың табиғатын жеткілікті деңгейде түсіндіре алады. Оның сырттай жұмбақ болып көрінуіне қарамастан, бұл құбылыс планетаның терең қабаттарында жүретін табиғи процестермен байланысты. Дегенмен бұл жағдай оны зерттеушілер мен саяхатшылар үшін қызықсыз етпейді.

Жанып тұрған су адамды таңғалдыратын ең ерекше табиғи құбылыстардың бірі болып қала береді. Шын мәнінде жалын жер қойнауынан жарықтар мен басқа да геологиялық құрылымдар арқылы шығатын газдардың әсерінен пайда болады. Осындай нысандар ғалымдарға планетамыздың құрылысын және оның терең қабаттарында жүретін процестерді жақсырақ түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар олар табиғаттағы ең таныс құбылыстардың өзі таңғаларлық ерекшеліктерді жасыруы мүмкін екенін еске салады.