Улы жәндіктер шағып алған жағдайда не істеу керек
Мазмұны
Табиғат аясында адамды мыңдаған тіршілік иелері қоршап жүреді және олардың басым көпшілігі айтарлықтай қауіп төндірмейді. Алайда ормандарда, далаларда және бақтарда кездесетін кейбір ұсақ жәндіктер адаммен байланысқа түскен кезде жағымсыз жағдайлар туғызуы мүмкін. Әсіресе улы жәндіктердің шағуы немесе шағып кетуі ауырсынуға ғана емес, сонымен қатар күшті аллергиялық реакцияларға да себеп болады. Мұндай жағдайлар серуендеу кезінде, туристік жорықтарда, саяжайда жұмыс істегенде немесе су айдындарының жанында демалған кезде орын алуы ықтимал. Алғашқы көмек көрсету қағидаларын білу асқынулардың алдын алуға және адамның жағдайын тезірек жақсартуға мүмкіндік береді.
Қандай жәндіктер қауіп төндіреді
Әлемнің әртүрлі аймақтарында улы заттар бөлетін әртүрлі жәндіктер кездеседі. Олардың ішінде ең белгілілері — аралар, соналар, түкті аралар және құмырсқалардың кейбір түрлері. Бұл жәндіктердің уы қорғану немесе шабуыл жасау үшін қажет, алайда адам ағзасына түскен кезде жергілікті немесе жалпы реакция тудыруы мүмкін.
Қауіп деңгейі ағзаға түскен улы заттың мөлшеріне, адамның жеке ерекшеліктеріне және шағылған жерге байланысты болады. Мысалы, қолға шаққан жағдай көбінесе бетке немесе мойынға шаққан кездегідей ауыр өтпейді. Әсіресе аллергияға бейім адамдар ерекше сақ болуы тиіс.
Шағудың салдарын қалай анықтауға болады
Белгілер жәндіктің түріне және ағзаның сезімталдық деңгейіне қарай әртүрлі болуы мүмкін. Көп жағдайда алғашқы симптомдар бірнеше минут ішінде байқалады.
Ең жиі кездесетін белгілерге мыналар жатады.
- зақымданған аймақтың айналасындағы терінің қызаруы;
- жанасқанда немесе қозғалғанда ауырсынудың пайда болуы;
- әртүрлі дәрежедегі жергілікті ісіну;
- күйдіру немесе қатты қышыну сезімінің байқалуы.
Көп жағдайда мұндай белгілер бірнеше сағат немесе күн ішінде біртіндеп басылады. Дегенмен зардап шеккен адамның жағдайын мұқият бақылау қажет, әсіресе бұрын аллергиялық реакциялар болған болса.
Шаққаннан кейінгі алғашқы әрекеттер
Алғашқы минуттарда дұрыс көрсетілген көмек асқынулардың даму қаупін айтарлықтай азайтады. Ең бастысы — сабыр сақтап, әрекеттерді ретімен орындау.
Алғашқы көмек көрсету кезінде келесі тәртіпті ұстанған жөн.
- Зақымданған жерді мұқият қарап шығыңыз. Егер теріде араның бізі қалып қойған болса, оны абайлап алып тастау керек. Ол үшін пластикалық картаның жиегін немесе басқа жалпақ затты пайдаланған дұрыс, өйткені бұл қосымша удың бөлінуін болдырмайды.
- Зақымданған аймақты таза сумен жуыңыз. Мұндай әрекет ластануды кетіруге және инфекция түсу қаупін азайтуға көмектеседі. Егер сабын болса, оны да қолдануға болады.
- Суық компресс қойыңыз. Төмен температура ісінуді азайтып, ауырсынуды жеңілдетуге ықпал етеді. Ол үшін матаға оралған мұз пакетін немесе салқын су құйылған бөтелкені пайдалануға болады.
- Дене белсенділігін шектеңіз. Белсенді қозғалыс улы заттардың ағзаға жылдам таралуына ықпал етуі мүмкін. Сондықтан біраз уақыт тыныштық сақтаған дұрыс.
Осы әрекеттерді орындағаннан кейін адамның жағдайын бақылауды жалғастырып, кез келген өзгеріске назар аудару қажет.
Қашан шұғыл медициналық көмек қажет
Кейбір жағдайларда ағзаның реакциясы қарапайым жергілікті қабынудан әлдеқайда ауыр болуы мүмкін. Мұндай кезде уақыт жоғалту қауіпті.
Ерекше алаңдаушылық тудыратын белгілерге мыналар жатады.
- тыныс алудың қиындауы немесе ауа жетіспеу сезімі;
- беттің, еріннің немесе тілдің тез ісінуі;
- қатты бас айналу және кеңістікте бағдар жоғалту;
- дененің үлкен бөлігінде бөртпенің пайда болуы.
Мұндай белгілер анафилаксия деп аталатын ауыр аллергиялық реакцияның дамуын көрсетуі мүмкін. Бұл жағдайда дереу дәрігердің көмегі қажет.
Егер аталған белгілердің кем дегенде біреуі байқалса, мүмкіндігінше тезірек жедел жәрдем шақыру немесе жақын маңдағы медициналық мекемеге жүгіну керек.
Шаққаннан кейін не істеуге болмайды
Кең таралған кейбір кеңестер пайда әкелмей қоймай, жағдайды нашарлатуы мүмкін. Сондықтан дұрыс әрекеттерді ғана емес, жиі жіберілетін қателіктерді де білу маңызды.
Келесі әрекеттерден бас тартқан жөн.
- Зақымданған жерді қысып сығуға болмайды. Мұндай әрекет улы заттардың тіндерге тереңірек енуіне себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар терінің қосымша жарақаттану қаупі артады.
- Лас заттарды қолданбаңыз. Топырақ, жапырақ немесе басқа да тазалығы күмәнді материалдарды пайдалану инфекцияның түсуіне әкелуі ықтимал. Тек таза құралдарды қолданған дұрыс.
- Ем ретінде алкоголь ішпеңіз. Спирттік ішімдіктер уды бейтараптандырмайды және сауығуды жылдамдатпайды. Кейбір жағдайларда олар ағзаның жағымсыз реакцияларын күшейтуі мүмкін.
- Жағдайдың нашарлауын елемеуге болмайды. Алғашқы белгілер жеңіл көрінгенімен, олардың күшеюі ерекше назар аударуды талап етеді. Дәрігерге дер кезінде қаралу ауыр салдардың алдын алуға көмектеседі.
Осы ұсыныстарды сақтау қауіпсіздікті арттырып, ағзаның тезірек қалпына келуіне ықпал етеді.
Шағу қаупін қалай азайтуға болады
Жәндіктермен байланысқа түсу ықтималдығын толық жою мүмкін емес. Дегенмен белгілі бір сақтық шаралары қауіпті едәуір төмендетуге мүмкіндік береді.
Табиғат аясында демалған кезде келесі ережелерді ұстану пайдалы.
- орманда немесе шалғында серуендегенде ашық түсті жабық киім кию;
- жәндіктерді тартатын өткір иістерді пайдаланудан бас тарту;
- ашық ауада тұрған тағамдар мен сусындарды мұқият тексеру;
- ара немесе сона жақындаған кезде сабыр сақтап, күрт қимыл жасамау.
Мұндай сақтық шаралары көп күш талап етпейді, алайда жағымсыз жағдайлардың алдын алуға айтарлықтай көмектеседі.
Тіпті кішкентай ғана шаққан жер демалысты бұзып, айтарлықтай жайсыздық тудыруы мүмкін. Соған қарамастан дұрыс әрекет ету жағдайды тез бақылауға алып, жағымсыз салдардың даму қаупін төмендетеді. Өз денсаулығына мұқият қарау және алғашқы көмек көрсету қағидаларын білу табиғат аясында өзін сенімді сезінуге мүмкіндік береді. Осындай жағдайларға алдын ала дайын болу серуендеуді, саяхатты және белсенді демалысты әлдеқайда қауіпсіз етеді.
