Бақшадағы астильбаға қалай күтім жасау керек

Сәндік көпжылдық өсімдіктер әлемдегі бағбандардың жүрегін әлдеқашан жаулап алған — олар жыл сайын қайта отырғызуды қажет етпей қайта өсіп шығып, барған сайын молырақ гүлдеп қуантады. Осындай өсімдіктердің ішінде астильба ерекше орын алады — қауырсын тәрізді жапырақтары мен түрлі түсті үлпілдек сыпыртқы тәрізді гүлшоғырлары бар нәзік көпжылдық өсімдік. Шығыс Азия мен Солтүстік Американың ылғалды ормандарынан шыққан бұл өсімдік қоңыржай климатқа жақсы бейімделіп, Балтық жағалауынан бастап Сібірге дейінгі бақтарды безендіріп келеді. Бұл мәдениеттің басты артықшылығы — бақтың көлеңкелі бұрыштарында гүлдей алу қабілеті, өйткені мұндай жерлерде күн сүйгіш өсімдіктер көбіне өсе алмайды. Бірнеше қарапайым ережені білген кез келген бағбан астильбаны гүлзардың шынайы сәніне айналдыра алады.

Отырғызу және орынды таңдау

Кез келген көпжылдық өсімдікті өсіруде дұрыс бастама табыстың жартысын анықтайды. Астильба жартылай көлеңкені жақсы көреді — түстегі тікелей күн сәулесі оның нәзік жапырақтарын құрғатып, гүлдеу мерзімін қысқартады. Ең қолайлы орын — сирек жапырақты ағаштардың көлеңкесінде немесе ғимараттың солтүстік қабырғасының бойында орналасқан жер, мұнда өсімдік таңертең және кешке шашыраңқы жарық алады.

Отырғызар алдында топырақты дұрыс дайындау маңызды. Бұл өсімдік борпылдақ, ылғалды жақсы ұстайтын және орташа қышқылдықтағы топырақты ұнатады — pH көрсеткіші шамамен 5,5-тен 6,5-ке дейін болуы керек. Егер топырақ ауыр сазды болса, оған құм мен компост қосылады, ал жеңіл құмды топыраққа ылғалды сақтау үшін шымтезек пен қарашірік араластырылады.

Отырғызудың ең қолайлы мерзімдері төмендегідей:

• көктемгі отырғызу (сәуір — мамыр) өсімдіктің жазғы ыстыққа дейін жақсы тамырланып үлгеруіне мүмкіндік береді және көбіне алғашқы маусымда-ақ гүлдеуіне жағдай жасайды;
• жазғы отырғызу (маусым — шілде) алғашқы екі аптада тұрақты суару мен көлеңкелету қамтамасыз етілген жағдайда ғана мүмкін болады;
• күзгі отырғызу (тамыз — қыркүйек) қысы жұмсақ өңірлерде жақсы нәтиже береді, бірақ міндетті түрде қыста мульчалау қажет.

Қай мезгілде отырғызылса да, отырғызу шұңқыры шамамен 25 сантиметр тереңдікте қазылады, түбіне бір уыс кешенді тыңайтқыш салынып, тамырлар күйіп кетпеуі үшін топырақпен жақсылап араластырылады.

Суару және тыңайтқыш беру

Астильба ылғалды жақсы көретін өсімдік, сондықтан тұрақты суару оның гүлдеу сапасын анықтайтын негізгі факторлардың бірі болып саналады. Өсімдіктің тамыр жүйесі топырақтың беткі қабатында орналасқандықтан, топырақтың құрғауына тез әсер етеді: жапырақтар серпімділігін жоғалтады, ал гүлшоғырлары ұсақтанып кетеді. Ыстық жазда астильбаны аптасына кемінде үш рет суарып, әрбір түпке шамамен 10 литр су жұмсау ұсынылады.

Өсімдікті маусым бойы дұрыс қоректендіру де өте маңызды. Тыңайтқыш беру жүйесі қарапайым болғанымен, оны сақтау гүлдеудің сапасына айтарлықтай әсер етеді.

1. Ерте көктемдегі азотты тыңайтқыштармен қоректендіру қар ерігеннен кейін, бүршіктер ісіне бастаған кезде жүргізіледі. Азот жасыл жапырақ массасының белсенді өсуін және болашақ гүлшоғырлардың қалыптасуын ынталандырады. Әдетте әр шаршы метрге шамамен 20 грамм мөлшерінде мочевина қолданылады және түйіршіктер топырақтың жоғарғы қабатына араластырылып енгізіледі.
2. Жазғы кезеңде фосфор-калий қоспаларымен қоректендіру бүршік пайда болу кезеңінде, шамамен гүлшоғырлар ашылардан екі апта бұрын жүргізіледі. Фосфор гүлдердің түсін айқындап, гүлдеу мерзімін ұзартады, ал калий өсімдіктің ауруларға төзімділігін арттырады. Жақсы нәтиже суперфосфат пен калий сульфатын бірге қолданғанда байқалады.
3. Күзгі кезеңде калиймен қоректендіру тамырсабақтарды қыстауға дайындап, қатты аяз кезінде үсіп кету қаупін азайтады. Бұл жұмыс қыркүйек айында, жер үсті бөлігін кескеннен кейін жүргізіледі. Әрбір түптің айналасына бір стақан мөлшерінде ағаш күлі себілсе жеткілікті.

Тыңайтқыш беру аралығында түп маңындағы топырақты шымтезекпен немесе ұсақталған ағаш қабығымен мульчалау ұсынылады — бұл ылғалды сақтайды, арамшөптердің өсуін тежейді және топырақты біртіндеп органикалық заттармен байытады.

Кесу және маусым бойындағы күтім

Астильбаны маусым бойы күту көп уақытты талап етпейді, бірақ әрбір күтім әрекеті белгілі бір мақсатқа қызмет етеді. Гүлдеп болған сыпыртқы тәрізді гүлшоғырлар солғаннан кейін бірден түбінен кесіліп тасталады — бұл өздігінен тұқым шашылуын болдырмайды және өсімдіктің сәндік көрінісін сақтайды. Кейбір бағбандар керісінше, құрғаған гүлшоғырларды көктемге дейін қалдырады: қыста олар қыраумен көмкеріліп әдемі көрінеді және ұйқы күйіндегі өсімдіктердің орнын белгілеуге көмектеседі.

Күзде алғашқы үсіктер түскеннен кейін жер үсті бөлігі түгелдей кесіліп, жерден шамамен 5–7 сантиметр биіктікте қалдырылады. Бұдан төмен кесу топырақтың дәл бетінде орналасқан тамыр бүршіктерінің зақымдану қаупін арттырады. Кесілген сабақтарды өртеу немесе бақтан алып шығу ұсынылады, өйткені олар саңырауқұлақ ауруларының таралуына себеп болуы мүмкін.

Күтім барысында жүйелі профилактикалық шаралардың да маңызы зор:

• әр суарудан кейін топырақты қопсыту беткі қабықты бұзып, тамырларға оттегінің жақсы жетуін қамтамасыз етеді;
• арамшөптерді жою әсіресе отырғызылғаннан кейінгі алғашқы жылы маңызды, өйткені бұл кезде өсімдік жеткілікті жапырақ массасын әлі қалыптастырып үлгермеген болады;
• әр төрт-бес жыл сайын түпті бөліп отырғызу өсімдікті жасартып, бұтаның ортасы қурап, гүлдеуі әлсірейтін құбылыстың алдын алады;
• қыста 8–10 сантиметр қалыңдықтағы мульча қабатын төсеу жер бетіне шығып тұратын тамырсабақтарды температураның күрт өзгерістерінен қорғайды.

Осы қарапайым ережелерді сақтау өсімдіктің дені сау, жинақы және сәнді болып өсуіне мүмкіндік береді.

Аурулар, зиянкестер және жиі кездесетін қателіктер

Астильбаның табиғи иммунитеті жаман емес, алайда агротехникалық талаптар сақталмаса, ол түрлі аурулар мен зиянкестерге осал болып кетуі мүмкін. Ең жиі кездесетін мәселелерді екі топқа бөлуге болады — аурулар және зиянкестер — және әрқайсысына қарсы тиімді тәсілдер бар.

Аурулардың ішінде көбіне ұнтақты зең мен тамыр шірігі кездеседі. Ұнтақты зең құрғақ әрі ыстық ауа райында жапырақтардың бетінде ақшыл ұнтақ тәрізді қабат түрінде байқалады; оны коллоидты күкірт ерітіндісімен немесе «Топаз» препаратымен бүрку арқылы емдейді. Тамыр шірігі көбіне судың тоқырауынан пайда болады және оны емдеу әлдеқайда қиын: зақымданған тамыр бөліктері кесіліп алынып, кесілген жерлері фунгицидпен өңделеді, содан кейін өсімдік биігірек жерге қайта отырғызылады.

Зиянкестердің ішінде төмендегі жәндіктер астильбаға ең көп зиян келтіреді:

• құлпынай нематодасы бүршіктер мен жас өркендерді зақымдап, жапырақтардың деформациясына әкеледі; зақымданған түптерді химиялық емдеу тиімді болмағандықтан, оларды топырақ кесегімен бірге алып тастау қажет;
• сілекейлі көбікше жәндік жапырақ қолтықтарына жұмыртқа салып, оларды көбік тәрізді массамен қоршап қояды; онымен күресу үшін сарымсақ тұнбасымен немесе «Актара» инсектицидімен бүрку қолданылады;
• өрмекші кене құрғақшылық кезінде пайда болып, жапырақ шырынын сорып, олардың бетінде күміс түсті ұсақ дақтар қалдырады; жапырақтарды жүйелі түрде сумен жуып тұру оның пайда болу қаупін айтарлықтай азайтады.

Бұл қауіптер туралы алдын ала білген тәжірибелі бағбан өсімдіктерді қорғау шараларын ертерек ұйымдастырып, ауру белгілерінің айқын көрінуін күтпейді.

Астильба қамқор иесіне мол сый жасайды: дұрыс күтім жасалған жағдайда бір түп өсімдік бір орында он бес жылға дейін өсіп, жыл сайын барған сайын сәнді әрі қалың гүлдей түседі. Бұл мәдениет әртүрлі бақ стильдеріне үйлесімді келеді — романтикалық ағылшын гүлзарларынан бастап, ұстамды жапон бақтарына дейін. Табысқа жетудің басты сыры қарапайым: өсімдіктің табиғи қажеттіліктерін түсініп, оған туған ормандық мекеніне барынша жақын жағдай жасау.