Лев Толстой әлем әдебиетінің классигіне қалай айналды
Мазмұны
Әлемдік әдебиет өз дәуірінен асып түскен шығармалар арқылы қалыптасады. Мұндай туындыларды жазған қаламгерлер адам болмысының терең қырларын ашып, түрлі халыққа ортақ ой айта білді. Осындай тұлғалардың бірі – Лев Толстой. Оның әдебиеттегі беделі бір күнде пайда болған жоқ, бұл жол ұзақ ізденіс пен ішкі күрес арқылы қалыптасты. Жеке өмір тәжірибесі, шығармашылық батылдық және моральдық толғаныс жазушының есімін әлемдік мәдениетке енгізді. Сол себепті оның мұрасы бүгінге дейін өз маңызын жоғалтпай келеді.
Балалық шағы мен дүниетанымының қалыптасуы
Болашақ жазушы жастайынан өмірдің мәнін түсінуге ұмтылды. Білім алуы, әскери қызметі және сапарлары оның көзқарасын кеңейтті. Кейін бұл тәжірибелер көркем бейнелер мен сенімді сюжеттерге негіз болды.
- классикалық әдебиетпен ерте танысу көркем талғамды қалыптастырды;
- Кавказдағы әскери қызмет адамдар мінезін терең байқауға мүмкіндік берді;
- соғыс көріністері ар-ождан тақырыбына қызығушылықты күшейтті;
- күнделіктер өзін-өзі талдаудың құралына айналды.
Осындай өмірлік негіз жазушыға шынайы әрі нанымды шығарма жазуға жол ашты. Кейіпкерлері жасанды емес, тірі бейне ретінде қабылданды. Бұл ерекшелік оның беделін ерте кезеңде-ақ арттырды.
Алғашқы әдеби табыстар
Алғашқы еңбектер сыншылардың назарын шынайылығымен аударды. Оқырман бұл шығармалардан еліктеуді емес, дербес ойды байқады. Уақыт өте келе автор жаңа реализмнің өкілі ретінде таныла бастады.
- Автобиографиялық шығармалар ішкі жан дүниені ашық көрсетті. Мұндай тәсіл сол кезең үшін тосын еді. Кейіпкер сезімі оқырманға жақын болды. Сенім күшейді.
- Соғыс тақырыбындағы әңгімелер қақтығысты даңқ емес, трагедия ретінде бейнеледі. Орталықта қарапайым адамдар тұрды. Бұл бағыт замандастарынан ерекшелендірді. Шығармалар терең әсер қалдырды.
- Ерте кезеңдегі тілдік стиль айқын әрі түсінікті болды. Ол кең аудиторияға қолжетімді еді. Соған қарамастан мазмұн тереңдігін жоғалтпады. Оқырман саны артты.
Бұл жетістіктер жазушыны үлкен жанрларға жетеледі. Өзіне деген сенім нығайды. Әдеби өріс кеңейе түсті.
Әдебиетке көзқарасты өзгерткен романдар
Нағыз бетбұрыс көлемді эпикалық туындылармен байланысты болды. Бұл еңбектер роман жанрының мүмкіндігін кеңейтті. Философия, тарих және психология бір арнада тоғысты.
- қоғамның әр қабатын қамту арқылы кең көрініс жасалды;
- кейіпкерлердің ішкі әлеміне терең үңілу тірілік әсерін берді;
- жеке тағдырлар тарихи оқиғалармен ұштасып отырды;
- біржақты бағалаудан бас тарту мазмұнды күрделендірді.
Осындай романдар көркем шығарма ғана емес, адам тағдыры туралы ой ретінде қабылданды. Олар көптеген тілге аударылды. Бұл жазушының халықаралық беделін нығайтты.
Философиялық ізденіс пен қоғамдық ықпал
Уақыт өте келе автор мораль, ар-ождан және сенім мәселелеріне көбірек көңіл бөлді. Бұл ойлар әдебиеттен шығып, қоғамдық пікірге әсер етті. Пікірталас тудырғанымен, ықпалы күшейе түсті.
- Зорлық-зомбылықты сынау әлем оқырмандарына түсінікті болды. Бұл идеялар мәдени шекарадан асқан. Сондықтан шығармалар кең тарады. Маңызы артты.
- Қарапайым өмір салтын дәріптеу дәуір материализміне қарсы қойылды. Мұндай көзқарас батыл саналатын. Ол адамдарды ойландырды. Көпшілік шабыт алды.
- Публицистикалық еңбектер ойшыл ретіндегі беделді бекітті. Ол моральдық бағдар ұсынатын тұлғаға айналды. Пікірлері әдеби ортадан тыс талқыланды. Әсер ауқымы кеңейді.
Философиялық тереңдік шығармаларды көпқабатты етті. Әдебиет қоғаммен сұхбат құралына айналды. Бұл классик мәртебесін күшейтті.
Халықаралық мойындау және мұра
Уақыт өте келе еңбектер әлемдік әдеби канонға енді. Олар түрлі елде оқытылып, зерттелді. Әсері тек әдебиетпен шектелмеді.
- шығармалар білім беру бағдарламаларына енгізілді;
- идеялар ХХ ғасыр қаламгерлеріне ықпал етті;
- экрандалған нұсқалар жаңа аудитория тартты;
- мұраға қызығушылық әлі де жоғары.
Мұндай мойындау ұзақ жылғы еңбектің нәтижесі болды. Ол көтерілген тақырыптардың әмбебап екенін дәлелдеді. Шығармалар уақыттан тыс құндылыққа ие болды.
Лев Толстойдың әлемдік классикке айналу жолы күрделі әрі көпқырлы еді. Жеке тәжірибе, көркем шеберлік және философиялық ой біріккенде ерекше құбылыс туды. Оның еңбектері әр дәуір мен мәдениетке түсінікті болып қала берді. Дәл осы қасиет оларды мәңгілік етті. Жазушының ықпалы бүгін де сезіліп, әдебиет тарихындағы айрықша орнын айқындай түседі.
