Тарас Шевченко суретші ретінде несімен танымал
Мазмұны
Тарас Шевченконың есімі көбіне поэзиямен және қоғамдық оймен байланыстырылады. Оның әдеби мұрасы ұлттық мәдениеттің маңызды бөлігіне айналған. Алайда бұл тұлғаның шығармашылығы тек өлеңмен шектелмейді. Шевченко кәсіби деңгейде білім алған суретші әрі график болған. Оның бейнелеу өнеріндегі жолын түсіну бұл тұлғаның болмысын әлдеқайда тереңірек тануға мүмкіндік береді.
Көркемдік білімі және шебер ретінде қалыптасуы
Болашақ суретші жүйелі академиялық білім алған. Крепостной ортадан шыққан адам үшін мұндай мүмкіндік өте сирек еді. Императорлық көркемөнер академиясында оқу оның кәсіби дамуына ғана емес, дүниетанымының қалыптасуына да әсер етті. Осы ортада ол классикалық мектептің талаптарын меңгерді. Академиялық тәртіп оның шығармашылық мәнеріне айқын ықпал жасады.
Бұл кезеңді түсінбейінше, оның еңбектерінің деңгейін толық бағалау қиын. Білім мен орта суретшінің бағытын анықтады.
- Карл Брюлловтан алған тәлім композицияны терең түсінуге көмектесті;
- қатаң академиялық талап сызықтың дәлдігін қалыптастырды;
- үздіксіз тәжірибе графикалық шеберлікті арттырды;
- ұстаздар тарапынан мойындалу кәсіби деңгейін растады.
Осының арқасында Шевченко әуесқой емес, толыққанды суретші ретінде қалыптасты. Оның туындылары өз дәуірінің жоғары көркемдік өлшемдеріне сай болды.
Шығармашылықтағы негізгі жанрлар мен бағыттар
Шевченко бейнелеу өнерінде бірнеше жанрда еңбек етті. Ол бір тақырыппен шектелмей, мазмұндық аясын үнемі кеңейтіп отырды. Әр бағыт оның жеке сезімі мен байқағыштығын көрсетті. Мұндай көпқырлылық оның ерекшелігіне айналды.
Жанрларды атаудан бұрын, тақырып таңдауының кездейсоқ болмағанын ескеру қажет. Әр образ белгілі бір мағына жүктеді.
- Портрет жанры оның мұрасында маңызды орын алды. Бейнелерде адамның ішкі күйі анық сезіледі.
- Тарихи көріністер өткенге деген қызығушылығын көрсетті. Олар арқылы халық тағдырының драмасы берілді.
- Тұрмыстық сахналар қарапайым адамдардың өмірін бейнеледі. Бұл жұмыстарда жанашырлық пен дәл бақылау байқалады.
- Пейзаждар нақты мекендер мен табиғат күйін жеткізді. Олар өзге тақырыптарға эмоциялық реңк қосты.
Осы жанрлар бірін-бірі толықтырып отырды. Нәтижесінде шығармашылық тұтас әрі мазмұнды көрінді.
Графика және орындау техникасы
Шевченко әсіресе график ретінде кең танылды. Ол қарындаш, сепия және офорт техникасын еркін меңгерді. Сызықтың айқындығы мен штрихтың дәлдігі оны замандастарынан ерекшелендірді. Көптеген графикалық еңбектер дербес шығарма ретінде қабылданады.
Бұл саланы талдамас бұрын, графиканың жоғары шоғырлануды талап ететінін атап өткен жөн. Мұнда қателікті жасыру қиын.
- офорттар күрделі композициясымен және ұсақ детальдарымен ерекшеленді;
- қарындашпен салынған суреттер аз құралмен мінезді ашты;
- сепия жұмсақ әрі әсерлі атмосфера қалыптастырды;
- сызықтың ықшамдығы бейненің маңызын күшейтті.
Дәл осы графикада оның көркем мінезі айқын көрінді. Бұл еңбектер бүгінге дейін үлгі ретінде қарастырылады.
Әлеуметтік және эмоциялық астар
Шевченконың көркем туындыларын оның дүниетанымынан бөліп қарау мүмкін емес. Суреттер мен бейнелерде әлеуметтік мағына жиі байқалады. Ол бейнелеу тілі арқылы қарсылықты, жанашырлықты және ішкі ауырлықты жеткізді. Бұл қыр оны академиялық бағыттағы көптеген суретшілерден ерекшелендірді.
Мұны түсіну үшін тарихи жағдайды ескеру қажет. Ол кезеңде өнер тек әсемдік емес, ұстаным да білдіруі тиіс еді.
- Қарапайым адамдар бейнесі әлеуметтік әділетсіздікті ашып көрсетті. Автор оларды идеалдандырмады.
- Кейіпкерлердің жүзінде шаршау мен ар-намыс қатар сезіледі. Бұл эмоциялық әсерді күшейтті.
- Сюжеттерде жалғыздық пен азап тақырыбы жиі көрінді. Мұндай мотивтер көрерменді бейнеге жақындатты.
- Бейнелеу тілі ойды жеткізудің құралына айналды. Ол ақындық көзқарасты толықтырды.
Осының арқасында суреттер терең философиялық мазмұнға ие болды. Олар эстетикалық тұрғыдан ғана емес, рухани деңгейде де әсер етті.
Өнер тарихындағы орны мен ықпалы
Шевченко суретші ретінде көзі тірісінде-ақ мойындалды. Оның марапаттары мен академиялық ортадағы беделі соны дәлелдейді. Алайда шығармашылықтың шынайы маңызы уақыт өте келе айқынырақ ашылды. Бүгінде оның еңбектері мәдени мұраның маңызды бөлігі саналады.
Бұл ықпал бір сәтте қалыптасқан жоқ. Ол біртіндеп орнықты.
- шығармалар кейінгі буын суретшілеріне шабыт берді;
- көркем тәжірибе ұлттық өнер түсінігін кеңейтті;
- әлеуметтік тақырып пен шеберліктің үйлесімі жаңа бағыт көрсетті;
- мұра уақыт өзгерсе де өзектілігін жоғалтпады.
Осы факторлар оның өнер тарихындағы орнын бекітті. Шевченко бір ғана рөлмен шектелмейтін тұлғаға айналды.
Тарас Шевченко суретші ретінде де терең әрі көпқырлы мұра қалдырды. Оның еңбектері кәсіби шеберлікті, эмоциялық тереңдікті және әлеуметтік сезімталдықты біріктірді. Бейнелеу өнері арқылы ол поэзиядағы ойларын басқа тілде жеткізді. Осы қасиеттер оның тұлғасын ерекше етеді. Оның суреттеріне үңілу өнердің адам мен қоғам өміріндегі рөлін жаңаша түсінуге мүмкіндік береді.
