Жетістікке жету жолында қателесуге мүмкіндік беру неліктен маңызды?

Табысқа жету үшін көпшілік адамдар дәлдік пен қатесіз әрекет етуге тырысады. Алайда шындық солдан әлдеқайда күрделі: табысты адамдар да, әрине, қателеседі. Қоғамның кейбір стереотиптері «қате — бұл ақаулық» деген пікірге итермелесе де, шын мәнінде қателер — бұл өсу мен түсіну процесінің бөлігі. Табиғат өзі адамзатқа қателесу арқылы үйрену қабілетін берген. Сондықтан қателерді қорқынышты немесе а shame деп емес, керісінше — өмірлік тәжірибе көзі ретінде қабылдау керек. Өзіңізге қателесуге рұқсат етсеңіз, ойлау еркіндігін, шығармашылық қабілетті және ішкі беріктікті аласыз.

Қателер — тәжірибенің көзі

Әрбір қате — болашақта дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беретін бағаулы сабақ. Адам қателескенде ми оны талдауға, себеп-салдарын зерттеуге және стратегияны өзгертуге мәжбүрлейді. Бұл — табиғи үйрену механизмі. Тарихта мыңдаған мысал бар: мысалы, Томас Эдисон электр шамын ойлап табу үшін мыңнан астам рет қателесті. Бірақ ол бұны «қате» деп емес, «бұл жолмен жұмыс істемейді» деген тәжірибе деп санады.

• қателер сыншыл ойлауды дамытады, себебі бастапқы пікірлерді қайта қарауға мәжбүрлейді;
• олар шыдамдылық пен төзімділікті үйретіп, стресске төзімділікті қалыптастырады;
• практикалық қателер теорияда көрінбейтін білімдегі ақауларды ашады;
• қателер арқылы алынған тәжірибе кітаптан оқығаннан гөрі тереңірек есте қалады.

Сонымен, әрбір қате — бұл соңы емес, керісінше — жаңа бағыт таңдауға мүмкіндік беретін шешуші сәт.

Қателесуден қорқу — негізгі кедергі

Көптеген дарынды адамдар әлі бастамай тұрып-ақ қателесуден қорқып тоқтап қалады. Бұл қорқыныш бастамашылдықты парализацияға ұшыратып, эксперимент жасауға деген құлшынысты шектейді. «Ал егер сәтсіз болса ше?» деген ішкі дауыс сыртқы жағдайлардан да күшті болып шығады. Алайда, нақты табысқа жеткендер — дәл сол қателесуге дайын болғандар.

1. Қателерден аулақ болатын адамдар өзгерістерге тез бейімделе алмайды, себебі әрқашан белгілі жағдайда қалады.
2. Қателесуден қорқу көбінесе перфекционизм маскасын киіп жүреді, бірақ шын мәнінде өзін-өзі тежеу түрі болып табылады.
3. Психология саласындағы зерттеулер көрсеткендей, қателесуге рұқсат етілген балалар ересек кезде үйренуге деген мотивациясы жоғары болады.
4. Бизнес ортасында қателерді ашық талқылауға мүмкіндік беретін компанияларда қызметкерлер шығармашылықпен көрініп, инновациялық шешімдерді тез табады.

Өзіңізге қателесуге рұқсат ету — бұл күтімдердің ауыр салмағынан құтылып, идеалды емес, бірақ нақты қозғалыс бастау деген сөз.

Қатені артықшылыққа айналдыру жолдары

Қателесу жеткіліксіз — оның пайдасын көре білу керек. Ол үшін рефлексия, өзіңе шыншыл болу және стратегияны өзгертуге дайын болу қажет. Қатені жасырмастан, керісінше, оны талдау керек: «Не дұрыс болмады?», «Мен не үйрендім?», «Келесіде қалай әрекет ету керек?» деген сұрақтар қою арқылы қатені даму құралына айналдыруға болады.

• қателерді талдау арқылы кездейсоқ емес, жүйелік мәселелерді анықтауға болады;
• топ ішінде қателерді талқылау сенім мен бірлескен өсу атмосферасын қалыптастырады;
• қателерден алынған сабақтарды жазып отыру бірдей қателерді қайталамауға көмектеседі;
• қатенің жауапкершілігін мойындау жеке зрелость пен авторитетті нығайтады.

Бұл әсіресе технология саласында айқын көрінеді, мұнда «тез прототиптеу» әдісі үнемі түзетулер мен қайталанымдар арқылы жүзеге асырылады.

Табысты адамдар қателерден қашпайды — оларды компас ретінде пайдаланады. Өзіңіздің жетілмегендігіңізді мойындау — бұл әлсіздік емес, керісінше, күштілік белгісі. Себебі ол эксперимент жасауға, ізденуге және адамзатқа тән жетілмегендікке рұқсат береді. Мақсатқа баратын жол сирек түзу болады, бірақ дәл сол иілулер, құлай қалулар мен бағыт ауыстырулар оны мағыналы етеді. Сондықтан қателесуден қорқпаңыз — әрбір сәтсіздік сізді түсінуге, демек, шынайы табысқа жақындатады.