Кемпинг кезінде суды қалай қауіпсіз жылыту керек

Су – кез келген сапардағы өмірдің негізі, ал онымен дұрыс жұмыс істей білу тәжірибелі туристі жаңадан бастаған адамнан айқын ажыратады. Қалада бұл мәселе электр шәйнектің түймесін басумен оңай шешіледі, алайда өркениеттен тыс жерде жағдай әлдеқайда күрделене түседі. Дұрыс қайнатылмаған су ішек инфекцияларына әкелуі мүмкін, ал орманда отты абайсыз пайдалану асқазанның бұзылуынан әлдеқайда ауыр салдарға соқтыруы ықтимал. Құтқару қызметтері жыл сайын ондаған күйік пен орман өрті жағдайларын тіркейді, олардың себебі көбіне от жағу немесе жанарғыларды қолдану кезіндегі қарапайым қателіктер болады. Бірнеше тексерілген ережені білу суды қайнату сияқты күнделікті істі қауіпсіз әрі жорық өмірінің жағымды бөлігіне айналдырады.

Жылу көзін таңдау

Суды қыздыруға кіріспес бұрын жылу көзін анықтап алу қажет, өйткені дайындалу жылдамдығы, қауіпсіздік деңгейі және қолдану ыңғайлылығы дәл осы таңдауға байланысты болады. Әрбір нұсқаның өз артықшылықтары мен шектеулері бар, сондықтан оларды жорыққа дайындық кезеңінде-ақ ескерген жөн.

Қазіргі туристік жабдықтар нарығы бірнеше түрлі шешім ұсынады:

• газ жанарғысы көптеген маршруттар үшін ең ыңғайлы нұсқа болып саналады – ол бірден тұтанады, жалынды оңай реттеуге болады және қоршаған ортаның ылғалдылығына тәуелді емес;
• көпотынды жанарғы бензинмен, керосинмен немесе дизель отынымен жұмыс істейді және газ баллондары төмен температурада қысымын жоғалтатын биік таулы аймақтарда өте пайдалы;
• спирт жанарғысы өте жеңіл әрі құрылымы қарапайым болғандықтан тартымды, бірақ ол баяу жанады және қатты жел кезінде тиімділігі төмен;
• құрғақ отын таблеткалары қосымша немесе резервтік жылу көзі ретінде қолданылады – олар арзан, жеңіл және көп орын алмайды, бірақ жанған кезде шығатын иісі жағымды бола бермейді;
• от жағу табиғат қорғау ережелері рұқсат еткен және ауа райы мүмкіндік берген жағдайда классикалық шешім болып қала береді.

Осы нұсқалардың арасындағы таңдау жорықтың ұзақтығына, маршруттың биіктігіне және рюкзак салмағына қойылатын талаптарға байланысты анықталады.

Газ жанарғыларымен қауіпсіз жұмыс істеу

Газ жанарғылары туристер арасында дайындық деңгейіне қарамастан кеңінен қолданылады. Дегенмен дәл осы жабдық түрі жорықтағы күйіктердің негізгі себептерінің бірі болып табылады, көбінесе қарапайым пайдалану ережелерін елемеу салдарынан. Бұл ережелерді білу бір минут қана уақыт алады, ал олар бүкіл сапар бойы қауіпсіздікті қамтамасыз етеді.

Жанарғымен қауіпсіз жұмыс істеу бірнеше міндетті кезеңнен тұрады.

1. Баллон мен жанарғының қосылуын тексеру әрбір тұтатудың алдында міндетті түрде жүргізілуі тиіс. Бұранданы жайлап әрі толық бұрап бекітіп, содан кейін қосылу орнын иіскеп көру керек – газ иісі байқалса, бұл ағып жатқанын білдіреді. Мұндай жағдайда жанарғыны қолдануға болмайды, өйткені тіпті аз мөлшердегі ағып кету ашық жалын кезінде қауіпті тұтануға әкелуі мүмкін.
2. Жанарғыны тегіс әрі тұрақты жерге орнату қайнап тұрған ыдыстың аударылып кетуін болдырмайды. Ыстық сұйықтық толы қазанның аяққа немесе шатырға төгілуі дала жағдайындағы күйіктердің жиі себептерінің бірі болып саналады. Егер жұмыс көлбеу жерде жүргізілсе, жанарғының астына тегіс тас немесе арнайы металл тұғыр қойылады.
3. Желден қорғау тек отынды үнемдеу үшін ғана емес, қауіпсіздік үшін де маңызды. Күшті жел жалынды бүйірге бұрып, жанында жатқан киім немесе жабдықты тұтатып жіберуі мүмкін. Көптеген өндірушілер жанарғының айналасына орнатылатын жиналмалы желқалқандар шығарады – бұл жеңіл алюминий пластиналар суды қайнату уақытын да шамамен 20–30 пайызға қысқартады.
4. Қосымша газ баллондарын сақтау ерекше назарды талап етеді. Оларды жылу көздерінің жанында, соның ішінде тікелей күн астында ұстауға болмайды – қызу кезінде баллон ішіндегі қысым күрт өсіп, жарылу қаупін тудырады. Ең қолайлы сақтау орны – рюкзактың сыртқы қалтасы немесе көлеңкедегі төменгі бөлігі.

Тағам дайындау аяқталғаннан кейін жанарғы өшіріліп, газ беру тоқтатылып, металл бөлшектер толық суыған соң ғана қапқа салынады.

От жағу және ашық жалында су қайнату

От – жорық өмірінің символы және дұрыс пайдаланылған жағдайда сенімді әрі үнемді жылу көзі болып табылады. Алайда дәл осы ашық жалын адам мен табиғат үшін ең үлкен қауіп көзі болып саналады. От жағатын орынды дұрыс ұйымдастыру барлық қауіп-қатерді айтарлықтай азайтады.

От жағу орны мен суды қайнату процесі нақты әрекеттер тізбегіне бағынады.

1. От жағатын орынды таңдау бүкіл лагерьдің қауіпсіздігін анықтайды. Отты шатырлардан, құрғақ шөптен және ағаштардың төмен бұтақтарынан кемінде үш метр қашықтықта жағу керек. Айналасындағы топырақ бір метр радиуста жапырақтар мен қылқандардан тазартылады, ал өрт қаупі жоғары маусымда оттың айналасы қосымша шағын топырақ жиегімен қоршалады.
2. Отындарды дұрыс орналастыру біркелкі жануды қамтамасыз етеді және ұшқындардың шашырауын азайтады. Шикі немесе шайырлы ағаштар жанған кезде қызған көмірлерді жан-жаққа шашыратады, сондықтан құрғақ жапырақты ағаштарға басымдық беріледі. «Құдық» немесе «жұлдыз» үлгісіндегі от тұрақты әрі бағытталған жалын береді, бұл қазан орнатуға ыңғайлы.
3. Ыдысты оттың үстіне тұрақты ілу немесе орналастыру қайнау кезінде аударылып кету қаупін жояды. Оттың екі жағына қағылған айыр таяқтар мен олардың арасындағы көлденең сырық – туристер арасында кең тараған классикалық әдіс. Сонымен қатар жорыққа арнайы жиналмалы металл үштаған алып жүруге болады.
4. Су қайнап жатқан кезде отты бақылау дегеніміз жалын толық өшкенше кем дегенде бір адамның жанында болуы. Қараусыз қалған от туристердің кінәсінен болатын орман өрттерінің басты себебі болып саналады. Лагерьден кетер алдында көмірлер су құйып сөндіріліп, таяқпен араластырылып, толық сөнгеніне көз жеткізіледі. Кейін күлдің температурасын қолмен тексеруге болады – ол мүлде суық болуы тиіс.

Отта қыздырылған су жанарғыдағыдан ұзақ қайнайды, өйткені жалынды қазанның астында дәл бағыттау қиынырақ. Сондықтан тамақ дайындау уақытын жоспарлау кезінде осыны ескеру қажет.

Суды залалсыздандыру және жиі кездесетін қателіктер

Суды қыздыру бірден екі мәселені шешеді: ол шай немесе тамақ дайындауға жарамды болады және ауру тудыратын микроорганизмдерді жояды. Дегенмен «ыстық» су мен «қауіпсіз» судың арасында үлкен айырмашылық бар, оны жаңадан бастаған туристер жиі ескере бермейді. Температурасы шамамен 70 градусқа жеткен су қайнағандай көрінуі мүмкін, бірақ барлық патогендерді жоймайды.

Дұрыс залалсыздандыру бірнеше маңызды қағидаға негізделеді:

• толық қайнату дегеніміз теңіз деңгейінде кемінде бір минут, ал 2000 метрден жоғары биіктікте үш минут бойы белсенді қайнауды қамтамасыз ету, өйткені биіктікте қайнау температурасы төмендейді;
• 80–85 градус шамасындағы жеңіл көпіршіктену санитарлық тұрғыдан қайнау болып саналмайды және лямблия кисталары мен басқа паразиттердің толық жойылуына кепілдік бермейді;
• лайлы суды қыздырмас бұрын мата немесе туристік сүзгі арқылы сүзу қажет, өйткені қалқып жүрген бөлшектер микроорганизмдерді жылу әсерінен қорғайды;
• салқындаған суды қайтадан қайнатуға болады, бірақ әрбір келесі қайнату оның дәмін аздап өзгертеді, себебі суда еріген оттегі мөлшері азаяды.

Сондай-ақ қарапайым процедураны қиындыққа айналдыратын жиі кездесетін қателіктерге назар аудару қажет. Алюминий қазандарды суық сумен толтырғаннан кейін бірден оттағы қызған тасқа қоюға болмайды, өйткені температураның күрт айырмасы түбінің деформациясына әкеледі. Қыздыруға арналмаған пластик ыдыстар отқа тигенде улы заттар бөлуі мүмкін, сондықтан тек «жылуға төзімді» белгісі бар немесе арнайы туристік ыдыстарды пайдалану қажет. Сонымен қатар су қайнағаннан кейін қақпақты суық ауада бірден ашуға болмайды – температура айырмасы бу конденсациясын тудырып, қайнаған судың шашырауына және күйікке себеп болуы мүмкін.

От пен ыстық сұйықтықпен қауіпсіз жұмыс істеу – тәжірибемен қалыптасатын және өмір бойы сақталатын туристің негізгі дағдыларының бірі. Дұрыс таңдалған жабдық, қарапайым ережелерді сақтау және ұсақ-түйекке мұқият қарау көптеген қауіптердің алдын алуға мүмкіндік береді. Ыстық шай уақытында дайындалып, лагерь оттан зақымданбай қалған жорық – кездейсоқтық емес, саналы дайындықтың нәтижесі. Осындай көзқарас табиғатты қауіп көзі емес, нағыз ләззат сыйлайтын кеңістікке айналдырады.