Амангелді Иманов халық күресінде несімен есте қалды

Халық қозғалыстарының тарихы өз дәуірінің үміті мен мұңын айқын жеткізе алған тұлғалардың есімімен тығыз байланысты. Амангелді Иманов сондай қайраткерлердің қатарында, оның тағдыры XX ғасырдың басындағы күрделі кезеңдермен астасып жатыр. Бұл уақыт әлеуметтік теңсіздік күшейіп, әділдікке деген сұраныс артқан шақ еді. Ол замандастарының санасында тек әскери жетекші ретінде емес, қарсылықтың нышаны ретінде қабылданды. Есімі нақты әрекеттері мен ұстанған қағидалары арқылы сақталып қалды. Төменде Имановтың халық үшін күресте немен ерекшеленгені қарастырылады.

Шыққан тегі және көзқарасының қалыптасуы

Амангелді Имановтың өмір жолы әлеуметтік әділетсіздікті ерте сезінуге итермелеген жағдайда өтті. Қарапайым ортадан шығуы оны халықтың мұқтажына жақын етті. Көшпелі өмір салты мен тұрмыстық қиындықтар мінезін шыңдады. Осындай тәжірибе болашақтағы таңдауларына негіз болды.

Көзқарасының қалыптасуына бірнеше жағдай әсер етті.

• кедейлік пен құқықсыздықты жеке бастан өткеруі;
• шаруалар мен көшпелілердің ахуалын күнделікті бақылауы;
• отарлық басқару жүйесінің қысымы;
• салық пен міндеткерліктің артуы;
• халық арасындағы қарсылық туралы ауызша дәстүрлер.

Осы факторлардың жиынтығы оның дүниетанымын айқындады. Күрес ол үшін теория емес, қажеттілік ретінде қабылданды.

Ұлттық-азаттық қозғалыстағы рөлі

Имановтың есімі ең алдымен 1916 жылғы оқиғалармен байланысты. Ол мобилизациялық жарлықтар мен биліктің озбырлығына қарсы көтерілістің жетекшілерінің бірі болды. Қарсылықты ұйымдастыру батылдық пен күрделі жағдайда әрекет ете білуді талап етті. Оның беделі бытыраңқы топтарды біріктіруге мүмкіндік берді.

Бұл кезеңдегі қызметі бірнеше маңызды бағытты қамтыды.

1. Жергілікті халықтан жасақтар құру. Бұл ортақтық сезімін күшейтті.
2. Әртүрлі аймақтар арасындағы әрекеттерді үйлестіру. Мұндай тәсіл тиімділікті арттырды.
3. Жер жағдайын жақсы білу арқылы маневр жасау. Бұл тактикалық артықшылық берді.
4. Қатысушылар арасында тәртіпті сақтау. Онсыз қозғалыс тұрақсыз болар еді.

Осы қадамдар қарсылықты ұйымдасқан сипатқа жеткізді. Көтеріліс аймақтық деңгейде елеулі құбылысқа айналды.

Қарапайым халыққа қатынасы

Имановты жұрт алыстағы көсем ретінде емес, күреске қатысушының бірі ретінде қабылдады. Ол жорықтағы қиындықтарды серіктерімен бірге өткерді және өзін олардан жоғары қоймады. Мұндай ұстаным сенімді нығайтты. Адамдар оның бойынан қорғаушыны көрді.

Қоршағандарға деген көзқарасы нақты істер арқылы байқалды.

• қатардағы қатысушылардың пікірін ескеруге ұмтылуы;
• жеке артықшылықтардан бас тартуы;
• жараланғандар мен мұқтаждарға қамқорлық көрсетуі;
• жасақ ішіндегі әділдікті сақтауға тырысуы;
• зардап шеккен отбасыларға қолдау көрсетуі.

Осындай ұстаным қозғалыстың рухани негізін күшейтті. Күрес ортақ іс ретінде қабылданды.

Жеке батылдығы және халық батырының бейнесі

Халық жадында Амангелді Иманов жеке ерліктің үлгісі ретінде орнықты. Ол қауіпті жағдайдан қашпай, қақтығыстарға өзгелермен қатар қатысты. Мұндай бейне халық батыры туралы түсінікке сай келді. Батылдық оның беделінің маңызды бөлігіне айналды.

Бұл қасиет бірнеше қырынан көрінді.

1. Ең қауіпті әрекеттерге тікелей қатысуы. Бұл серіктеріне жігер берді.
2. Қиын сәттерде сабыр сақтай білуі. Мұндай салқынқандылық шешім қабылдауға көмектесті.
3. Нәтижелер үшін жауапкершілікті өз мойнына алуы. Ол кінәні өзгеге артпады.
4. Таңдаған жолына соңына дейін адал болуы. Бұл тұлғаның символдық мәнін күшейтті.

Ерлік жауапкершілік сезімімен ұштасып отырды. Дәл осы қасиеттер оның бейнесін халық санасында бекітті.

Тарихи маңызы мен мұрасы

Имановтың рөлін бағалау жекелеген оқиғалармен шектелмейді. Оның қызметі құқық пен қадір-қасиет үшін күрестің кең ауқымды үдерісінің бір бөлігі болды. Зерттеушілер оны дәуірдің көңіл күйін бейнелеген тұлға ретінде қарастырады. Есімі мәдениет пен білім саласында сақталып келеді.

Мұрасы бірнеше түрде көрініс табады.

• тарихи еңбектерде аталуымен;
• көркем шығармаларда бейнеленуімен;
• ұлттық сананың символына айналуымен;
• тәрбиелік мақсатта қолданылуымен;
• қоғамдық жадта сақталуымен.

Бұл белгілер оның ықпалы бір көтеріліспен шектелмегенін көрсетеді. Тұлға тарихтың маңызды бөлігіне айналды.

Амангелді Иманов халықтың әділдікке ұмтылысын айқын білдірген қайраткер ретінде есте қалды. Оның әрекеттері ұйымдастырушылық қабілет пен жеке ерлікті біріктірді. Қарапайым адамдарға жақындығы сенім мен қолдауды күшейтті. Тарихи маңызы күрестің нәтижесінен ғана емес, қалдырған өнегесінен де көрінеді. Сондықтан оның есімі бүгінге дейін маңызын жоғалтпай келеді.