Эмоциялық интеллектті қалай дамытуға болады

Қазіргі заманда жетістік тек кәсіби біліммен немесе техникалық дағдылармен ғана өлшенбейді. Адамның өз сезімін түсінуі, оны басқара білуі және өзгелермен сау қарым-қатынас орнатуы барған сайын маңызды бола түсуде. Эмоциялық интеллект күйзелісті жеңуге, ойлы шешім қабылдауға және күрделі жағдайларда ортақ тіл табуға көмектеседі. Ол қарым-қатынас сапасына, көшбасшылық қабілетке және ішкі тұрақтылыққа тікелей әсер етеді. Ең бастысы – бұл қабілет туа біткен ғана емес, дамытылатын қасиет. Төменде эмоциялық интеллектті жүйелі түрде дамытуға мүмкіндік беретін негізгі бағыттар қарастырылады.

Өз эмоцияларын түсіну және саналы болу

Дамудың алғашқы қадамы – ішкі күйді тану қабілеті. Көп жағдайда адамдар ашу, мазасыздық немесе реніштің себебін аңғармай, автоматты түрде әрекет етеді. Саналы көзқарас эмоция мен әрекет арасында кідіріс жасауға мүмкіндік береді. Осы аралықта мінез-құлықты таңдауға жол ашылады.

Тәжірибеге көшпес бұрын дене мен ойдың беретін белгілерін байқауды үйрену маңызды. Олар ішкі процестер туралы көп ақпарат береді.

• күн ішінде эмоционалдық күйді қадағалау;
• күшті реакция тудыратын жағдайларды белгілеу;
• күйзеліс кезіндегі дене сезімдерін байқау;
• сезімдер туралы қысқа жазбалар жүргізу;
• жауап берер алдында әдейі кідіріс жасау.

Мұндай жұмыс ішкі айқындықты қалыптастырады. Уақыт өте келе адам өз реакцияларын жақсырақ түсініп, оларды басқаруға бейімделеді.

Эмоцияларды басқару және өзін-өзі реттеу

Сезімді тану келесі кезеңге негіз болады – реакцияны реттеу қабілетіне. Мұнда эмоцияны басып тастау емес, оны лайықты түрде білдіру маңызды. Өзін-өзі реттеу шиеленісті сәттерде сабыр сақтауға көмектеседі. Бұл жұмыс пен жеке өмірде аса қажет дағды саналады.

Күйдің қарқындылығын азайтып, тепе-теңдікті қалпына келтіретін тәсілдер бар.

1. Қиын сәтте тыныс алу жаттығуларын қолданыңыз. Баяу тыныс физиологиялық кернеуді төмендетеді.
2. Қатты реакция тудыратын ойларды қайта тұжырымдаңыз. Бұл эмоциялық қысымды азайтады.
3. Жауап берер алдында қысқа үзіліс жасаңыз. Мұндай қадам асығыс сөзден сақтайды.
4. Қалпына келуге арналған жеке әдеттерді қалыптастырыңыз. Серуендеу немесе музыка ішкі тұрақтылықты қайтарады.

Бұл тәсілдерді жүйелі қолдану төзімділікті арттырады. Адам өз күйін бақылауда ұстай алатынын сезіне бастайды.

Эмпатия және өзгелерді түсіну

Эмоциялық интеллект өзгелердің сезімін ескере білмей толық болмайды. Эмпатия жағдайды кеңірек көруге және жанжал санын азайтуға ықпал етеді. Ол назар мен шынайы қызығушылық арқылы дамиды. Мұндай қабілет әсіресе ұжымдық жұмыста бағалы.

Эмпатияны дамыту үшін байқағыштық пен тыңдай білу дағдыларын жаттықтыру қажет.

• сөзін бөлмей белсенді тыңдау;
• әңгімелесушінің сезімі туралы нақтылай сұрау;
• ым-ишара мен дауыс ырғағын бақылау;
• асығыс қорытындыдан бас тарту;
• жағдайды өзге қырынан елестетуге тырысу.

Осындай тәсіл сенімді нығайтады. Қарым-қатынас терең әрі нәтижелі бола түседі.

Қарым-қатынас дағдылары және эмоциялық жауапкершілік

Соңғы бағыт эмоцияның өзара әрекеттесу барысында қалай білдірілетінімен байланысты. Сезімді түсіну жеткіліксіз, оны өзгеге дұрыс жеткізе білу де маңызды. Эмоциялық жауапкершілік шиеленісті азайтып, диалог сапасын арттырады. Ол күрделі тақырыптарды айыптаусыз талқылауға мүмкіндік береді.

Бұл үшін нақты коммуникативтік әдеттерді дамыту пайдалы.

1. Айыптаудың орнына «мен» форматындағы ойды қолданыңыз. Бұл қарсы тараптың қорғанысын төмендетеді.
2. Өтініштерді нақты әрі түсінікті етіп жеткізіңіз. Күтілім айқын болғанда түсінбеушілік азаяды.
3. Сөздің тоны мен формасына мән беріңіз. Көп жағдайда олар мазмұннан да маңызды.
4. Әңгімелерді келісіммен аяқтауға тырысыңыз. Бұл қауіпсіздік сезімін қалыптастырады.

Осындай дағдылар қарым-қатынасты тұрақты әрі құрметке негізделген етеді. Нәтижесінде байланыстар берік бола түседі.

Эмоциялық интеллектті дамыту уақыт пен тұрақты тәжірибені талап етеді. Саналы болу реакцияны басқаруға және өзгелерді түсінуге негіз қалайды. Өзін-өзі реттеу күрделі жағдайларда ішкі тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Эмпатия мен жауапкершілік адамдар арасындағы байланысты нығайтады. Біртіндеп бұл қабілеттер өмір сапасын арттыратын ішкі тұрақтылықты қалыптастырады.