Александр Бектұров химия ғылымына қандай үлес қосты

Химия ғылымының тарихы тек ірі жаңалықтармен ғана емес, сонымен қатар тұтас ғылыми бағыттарды қалыптастырған жүйелі еңбектермен де өрбиді. Осындай еңбектердің арқасында білім жинақталып, әдістер жетілдіріледі. Александр Бектуров іргелі зерттеулерді практикалық қолданумен ұштастыра білген ғалымдардың қатарына жатады. Оның есімі физикалық химия мен материалтану салаларының дамуымен тығыз байланысты. Зерттеушінің ғылыми идеялары жарияланымдарда, білім беру үдерісінде және қолданбалы жобаларда көрініс тапты. Төменде оның ғылымға қосқан үлесінің негізгі қырлары қарастырылады.

Ғылыми қызығушылықтарының қалыптасуы және алғашқы зерттеулер

Александр Бектуровтың ғылыми жолының бастапқы кезеңі берік теориялық бағдар іздеумен сипатталды. Оның назарын фазалар шекарасында жүретін үдерістер мен күрделі жүйелердің қасиеттері тартты. Мұндай таңдау кейінгі мамандану бағытын айқындады. Алғашқы еңбектер кейінгі жалпыламаларға негіз қалады.

Осы кезеңде зерттеудің басты бағыттары қалыптасты.

• заттардың өзара әрекеттесуінің физика-химиялық заңдылықтарын зерттеу;
• күрделі қосылыстардың құрылымы мен қасиеттерін талдау;
• теорияны тексеру үшін эксперименттік әдістерді қолдану;
• алынған нәтижелерді әлемдік ғылыми деректермен салыстыру;
• пәнаралық көзқарасты дамыту.

Осындай тәсіл жас ғалымның ғылыми ортаға тез енуіне мүмкіндік берді. Оның еңбектері кәсіби қауымдастықта назар аударта бастады.

Физикалық химия саласындағы зерттеулер

Бектуровтың ең елеулі үлесі физикалық химиямен байланысты. Ол реакциялардың жүру механизмдерін және әртүрлі жағдайдағы зат күйін зерттеуге ерекше көңіл бөлді. Мұндай көзқарас химиялық үдерістердің табиғатын тереңірек түсінуге жол ашты. Ғалым жалпы заңдылықтарды анықтауға ұмтылды.

Бұл бағыттағы еңбектерін келесі түрде түйіндеуге болады.

1. Жүйелердің термодинамикалық қасиеттері туралы түсініктерді нақтылау. Бұл заттардың мінез-құлқын болжауға мүмкіндік берді.
2. Күрделі ортадағы реакциялар кинетикасын талдау. Алынған деректер модельдеу мүмкіндігін кеңейтті.
3. Сыртқы факторлардың үдеріс жылдамдығына әсерін зерттеу. Қорытындылардың қолданбалы маңызы болды.
4. Эксперименттік нәтижелерді жүйелеу. Бұл оларды кейінгі зерттеулерде пайдалануды жеңілдетті.

Аталған жұмыстар отандық химияның ғылыми деңгейін нығайтты. Сонымен қатар олар халықаралық деңгейде де қызығушылық тудырды.

Материалтанудың дамуына қосқан үлесі

Александр Бектуровтың еңбектері материалдар химиясының дамуына да ықпал етті. Ол өнеркәсіп пен техникада қолданылатын заттардың қасиеттерін зерттеуге мән берді. Құрылым мен пайдалану сипаттамалары арасындағы байланыс негізгі назарда болды. Мұндай тәсіл қолданбалы салалар үшін аса өзекті еді.

Ғалымның бұл бағыттағы қызметі бірнеше қырдан тұрды.

• материалдардың сыртқы әсерлерге төзімділігін зерттеу;
• ұзақ қолдану кезіндегі химиялық өзгерістерді талдау;
• қосылыстардың беріктігін арттыру жолдарын іздеу;
• зертханалық деректерді өндірістік жағдайға бейімдеу;
• инженерлер мен технологтармен бірлесіп жұмыс істеу.

Практикалық бағыт зерттеулердің маңызын арттырды. Алынған нәтижелер нақты жобаларда пайдаланылды.

Педагогикалық және ұйымдастырушылық қызметі

Ғылыми ізденіспен қатар Бектуров кадр даярлауға да белсенді атсалысты. Ол оқу курстары мен бағдарламаларды әзірлеуге қатысты. Білім беру ісін ғылыми қызметтің ажырамас бөлігі деп санады. Осылайша ұрпақтар сабақтастығы қалыптасты.

Оның білім беру саласындағы үлесі бірнеше бағытта көрінді.

1. Дипломдық және диссертациялық жұмыстарға жетекшілік ету. Бұл жас зерттеушілердің кәсіби қалыптасуына ықпал етті.
2. Әдістемелік материалдар дайындау. Олар оқыту сапасын арттырды.
3. Ғылыми семинарларды ұйымдастыру. Мұндай алаңдар идея алмасуға мүмкіндік берді.
4. Ғылыми кеңестердің жұмысына қатысу. Бұл зерттеу саясатына әсер етті.

Педагогикалық қызмет ғылыми жетістіктердің ықпалын күшейтті. Ол қалыптасқан мектептің тұрақтылығын қамтамасыз етті.

Қазіргі химия үшін еңбектерінің маңызы

Александр Бектуровтың ғылыми мұрасы бүгінгі күні де өзектілігін сақтап келеді. Оның тәсілдері жаңа жүйелерді талдауда қолданылады. Идеялардың әмбебаптығы оларды ұзақ мерзім бойы пайдалы етеді. Ғылыми жарияланымдар кейінгі зерттеулерге негіз болады.

Оның үлесінің маңыздылығы бірнеше қырынан байқалады.

• физикалық химияның теориялық негізін кеңейту;
• ғылым мен практиканың байланысын нығайту;
• зерттеушілік мәдениетті дамыту;
• білікті мамандар даярлау;
• ғылыми дәстүрлерді қалыптастыру.

Осылайша Бектуровтың қызметі жекелеген жаңалықтар шеңберінен шығып отыр. Ол тұтас ғылыми бағыттың дамуына әсер етті.

Александр Бектуровтың химия ғылымына қосқан үлесі жүйелілігімен және тереңдігімен ерекшеленеді. Оның зерттеулері күрделі үдерістер мен материал қасиеттерін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. Педагогикалық еңбегі білімнің жаңа буынға берілуін қамтамасыз етті. Қолданбалы бағыт алынған нәтижелердің құндылығын арттырды. Осы факторлардың жиынтығы бүгінгі күнге дейін маңызын жоғалтпаған ғылыми мұра қалыптастырды.