Эйфель сәулет өнерінде қандай мұра қалдырды
Мазмұны
Сәулет тарихында өз дәуірінің шекарасын кеңейткен инженерлер аз емес. Олардың кейбірі жекелеген ғимараттармен шектелмей, құрылыс материалдары мен формалар туралы түсінікті түбегейлі өзгертті. XIX ғасырдың соңы техникалық батылдық пен жаңашыл ойдың кезеңі болды. Дәл осы уақытта инженерлік шешімдер сәулетпен тығыз тоғыса бастады. Сол дәуірдің ең жарқын тұлғаларының бірі Гюстав Эйфель болып, ол металлды архитектуралық тілге айналдыра алды.
Инженерден сәулеттік жаңашылға дейінгі жол
Эйфель еңбек жолын металл конструкцияларын жобалайтын инженер ретінде бастады. Алғашқы еңбектері көпірлер мен өндірістік нысандарға бағытталып, беріктік пен есепке негізделді. Уақыт өте келе ол темірді тек техникалық элемент ретінде емес, көркемдік құрал ретінде де қарастыра бастады. Осындай көзқарас оны таза инженерлік шеңберден шығарып, жаңа типтегі сәулетке жақындатты.
Эйфель жобаларындағы металдың рөлі
Кірпіш пен тас негізгі материал саналатын заманда Эйфель темірге басымдық берді. Ол бұл материалдың жеңіл әрі берік құрылымдар жасауға мүмкіндік беретінін дәлелдеді. Соның арқасында инженерлік нысандар эстетикалық маңызы бар объектілерге айналды.
- металл фермаларды қолдану үлкен аралықтарды қосымша тіректерсіз жабуға мүмкіндік берді. Мұндай шешім құрылымға жеңілдік беріп, сонымен қатар сенімділікті сақтады. Бұл тәсіл көпірлер мен көрме павильондарында кең қолданылды;
- дәл инженерлік есептер жоғары жүктемелер кезінде тұрақтылықты қамтамасыз етті. Эйфель желдің әсерін және салмақтың таралуын мұқият зерттеді. Бұл биік ғимараттар салу ісінде маңызды қадам болды;
- конструкцияны ашық көрсету техникалық бөлшектерді көркем бейненің бір бөлігіне айналдырды. Болттар мен арқалықтар жасырылмай, керісінше айқын көрсетілді. Осындай ұстаным индустриялық дәуірдің жаңа эстетикасын қалыптастырды.
Бұл қағидалар инженерлік ойдың сәулеттік көркемдікке негіз бола алатынын дәлелдеді. Металл суық материал емес, бейнелі құрал ретінде қабылдана бастады.
Эйфель мұнарасы сәулеттік манифест ретінде
Эйфельдің ең танымал туындысы Париждегі дүниежүзілік көрмеге арнап салынған мұнара болды. Алғашында бұл құрылыс суретшілер мен сәулетшілер тарапынан қатты сынға ұшырады. Алайда уақыт өте келе ол техникалық прогресс пен батыл ойдың символына айналды.
Мұнараның мәнін түсіну үшін оның тұжырымдамалық ерекшеліктеріне назар аудару қажет. Жоба бұрын болмаған шешімдерді ұсынды және ауқым мен формаға жаңа көзқарас әкелді.
- Бұрын-соңды болмаған биіктікке жету. Құрылыс салынған кезде әлемдегі ең биік нысан саналды. Бұл металлдың тік бағытта дамуға жарамды екенін көрсетті. Кейінгі зәулім ғимараттарға жол ашылды.
- Функционалдық пен әсемдіктің үйлесуі. Конструкция жел жүктемесін ескере отырып есептелді. Соған қарамастан пішіні үйлесімді әрі танымал бейнеге ие болды. Техникалық логика сұлулықтың көзіне айналды.
- Уақытша нысан ретіндегі тәжірибе. Мұнара көрмеден кейін бұзылуы тиіс еді. Ғылыми және байланыс саласындағы пайдасы оны сақтап қалды. Бұл сәулеттік объектілердің көпқызметті болуының маңызын көрсетті.
Аталған жоба инженердің мәдени символ жасай алатынын айқын дәлелдеді. Сәулет тек суретшілер ісі деген түсінік өзгерді.
Эйфельдің сәулет дамуына ықпалы
Эйфельдің еңбектері кейінгі буын сәулетшілер мен инженерлерге зор әсер етті. Оның есептеу әдістері мен материалға көзқарасы көптеген елдерде қолданылды. Металл конструкциялар жаңа формалардың негізі ретінде қабылдана бастады.
- индустриялық сәулеттің дамуы ашық конструкция қағидаларына сүйенді. Зауыттар, вокзалдар мен көрме залдары металлға басымдық беріп жобаланды. Қалалардың келбеті айтарлықтай өзгерді;
- инженерлік эстетиканың қалыптасуы сәулетші мамандығының шекарасын кеңейтті. Техникалық ойлау шығармашылық үдерістің бір бөлігіне айналды. Бұл үрдіс қазіргі таңда да сақталуда;
- заманауи биік ғимараттарға әсері қаңқалы жүйелерді қолданудан көрінді. Эйфель ұсынған қағидалар болат пен шыныдан тұрғызылған нысандарда көрініс тапты. Оның мұрасы жаңа технологияларда өмір сүруде.
Осылайша инженердің үлесі бір ғана әйгілі құрылыспен шектелмеді. Ол болашақ сәулеттің бағытын айқындады.
Эйфель тарихта тек атақты мұнараның авторы ретінде ғана емес, инженерлік өнерге деген көзқарасты өзгерткен тұлға ретінде қалды. Оның еңбектері есеп пен әсемдіктің бірлікте өмір сүре алатынын көрсетті. Металл оның идеяларының арқасында толыққанды сәулеттік тілге айналды. Батыл тәжірибе мен ой дәлдігі бұл мұраны мәңгілік етті. Сондықтан Эйфель есімі сәулет тарихында ерекше орын алады.
